اختلاف شده و هريك ، رويدادى را به عنوان نقطه آغاز شكل‌گيرى مذهب تشيع ذكر كرده‌اند . از جملهء اين رويدادها رحلت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و رويگردانى على عليه السّلام از اجتماع سقيفه ، فتنه عثمان ، ماجراى حكميت و قتل على عليه السّلام و شهادت حسين بن على عليه السّلام است . « 1 » جماعت شيعه در آغاز پيدايش ، گروه سياسى مدعى حقانيت على بن ابى طالب بر خلافت بودند . اين جماعت ، حزب نظامى يا تشكيلات يكپارچه‌اى نبودند ، بلكه عده فراوان و پراكنده‌اى در سرزمين‌هاى اسلامى بودند كه محبتشان و تبعيتشان از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و اهل بيتش آن‌ها را به تأييد على بن ابى طالب سوق مىداد . در بين اين افراد ، تعدادى از بزرگان صحابه و انصار بودند . « 2 » وقتى على بن ابى طالب عليه السّلام خليفه چهارم شد ، پيروانش وى را امام و وصى قلمداد كردند . مالك اشتر در ميان مردم چنين خطبه خواند : « اى مردم ، اين ( على بن ابى طالب عليه السّلام ) وصى اوصيا و وارث علم انبياست . » « 3 » در روايتى از ابن نديم مىبينيم كه على بن ابى طالب ياران خود را « شيعيان من » خطاب مىكند ، « 4 » درحالىكه به نظر ما مفهوم شيعه فراتر از لفظ انصار ، مؤيدان يا ياران نيست ؛ زيرا على بر شيعيانش نام‌هاى ديگرى از جمله « اصفيا » ، « اوليا » و « اصحاب » نهاده است ، به‌ويژه كه معاوية بن ابى سفيان هم لفظ شيعه را براى ياران خود به كار برده است . « 5 » هم‌چنين معاهدهء حكميت از شيعيان على عليه السّلام و شيعيان معاويه گفت‌وگو مىكند . « 6 » دكتر طه حسين معتقد است : شيعه به معنايى كه بين فقها و مورّخان فرقه‌هاى كلامى

--> ( 1 ) . احمد محمود صبحى ، نظرية الامامة لدى الشيعة الاثنى عشرية ، ص 28 . ( 2 ) . نويسنده شيعى محسن امين عاملى ، از كسانى كه در جنگ صفين به سپاه على بن ابى طالب عليه السّلام پيوستند ، آمارى ارائه مىدهد و مىنويسد : در بين ايشان 87 تن از انصار و نهصد نفر از كسانى بودند كه در بيعت رضوان حضور داشتند و مجموعا تعداد صحابه‌اى كه همراه حضرت در صفين بودند 2800 نفر بوده است . ( اعيان الشيعة ، ص 37 ) ( 3 ) . تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 151 . ( 4 ) . ابن نديم ، الفهرست ، ص 249 . ( 5 ) . معاويه هنگامى كه بسر بن ارطاة را به بلاد يمن مىفرستاد ، به او گفت : « دقت كن كه چون به صنعا برسى ، در آن‌جا از شيعيان ما حضور دارند . » ( 6 ) . ابن قتيبه ، الامامة و السياسة ، ج 1 ، ص 140 .